ई-कॉमर्स एक्सपोर्ट म्हणजे काय?
क्रॉस-बॉर्डर ई-कॉमर्स म्हणजे कोणत्याही पारंपरिक वितरक (distributor) किंवा आयातदाराशिवाय, ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म्सच्या (Amazon, eBay, Alibaba, स्वतःची वेबसाइट किंवा सोशल मीडिया) माध्यमातून थेट आंतरराष्ट्रीय ग्राहकांना आपली उत्पादने विकणे. नवीन विदेश व्यापार धोरण (New Foreign Trade Policy) 2023 अंतर्गत, भारत सरकारने 2030 पर्यंत 1 ट्रिलियन अमेरिकी डॉलर मालवस्तू निर्यातीचे (12.2% CAGR) उद्दिष्ट ठेवले आहे, आणि हे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी ई-कॉमर्स एक्सपोर्ट हा एक नवा, वेगाने वाढणारा स्रोत आहे.
जागतिक संधी
जागतिक पातळीवर क्रॉस-बॉर्डर ई-कॉमर्स 2025 पर्यंत 800 अब्ज डॉलर्स आणि 2030 पर्यंत 2 ट्रिलियन डॉलर्स पर्यंत वाढेल असा अंदाज आहे — जो एकूण जागतिक मालवस्तू व्यापाराच्या सुमारे 6.6% इतका असेल.
DGFT ची भूमिका
DGFT च्या प्रादेशिक प्राधिकरणां (Regional Authorities), कस्टम्स, टपाल विभाग (Department of Posts) आणि उद्योग भागीदार एकत्रितपणे कारागीर, विणकर, कारीगर व MSME साठी ई-कॉमर्स एक्सपोर्टला चालना देण्याचे काम करतात — 2023 साठी 1000+ डाक निर्यात केंद्रे (DNK) उभारण्याचे उद्दिष्ट यासह.
पारंपरिक विरुद्ध ई-कॉमर्स
पारंपरिक निर्यातीत विक्रेत्याला बाजार संशोधन, मार्केटिंग, पेमेंट व लॉजिस्टिक्स स्वतंत्रपणे सांभाळावे लागतात. ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्म हे सर्व एका एकात्मिक सेवेत (integrated service) एकत्र करते — कॅटलॉगिंग, पेमेंट इंटिग्रेशन, लॉजिस्टिक्स — यामुळे वेळ व खर्च दोन्ही कमी होतात.
फळ्यावर हे कसे समजवावे
दोन स्तंभ काढा: डावीकडे "नॉन ई-कॉमर्स" (बाजार संशोधन → मार्केटिंग → पेमेंट्स → लॉजिस्टिक्स — सर्व स्वतंत्र, वेगवेगळ्या विक्रेत्यांमार्फत), आणि उजवीकडे "ई-कॉमर्स" (एकात्मिक बाजार संशोधन+मार्केटिंग → पेमेंट इंटिग्रेशन → एकात्मिक लॉजिस्टिक्स — सर्व एकाच प्लॅटफॉर्मवर). विद्यार्थ्यांना हा फरक लगेच समजेल.
काय विकावे — भारताची बलस्थान क्षेत्रे
ज्या क्षेत्रांमध्ये भारताला तुलनात्मक फायदा (comparative advantage) आहे, त्यामध्ये जास्त मार्जिन मिळते, ब्रँड ओळख वेगाने तयार होते, आणि मार्केटिंगवर कमी खर्च करावा लागतो — कारण ही उत्पादने आधीच जागतिक स्तरावर ओळखली जातात.
उच्च-संभाव्यता असलेली निर्यात क्षेत्रे
- वस्त्रोद्योग, हातमाग व पोशाख
- चामडे व चामड्याच्या वस्तू
- हस्तकला व गृह-सजावट
- सौंदर्य प्रसाधने व वैयक्तिक निगा उत्पादने
- अर्ध-मौल्यवान दागिने व अॅक्सेसरीज
- वाहन सुटे भाग (Automotive parts)
- आयुष (Ayush) व हर्बल उत्पादने
- मसाले व खाद्य उत्पादने
- चहा व कॉफी
- अभियांत्रिकी वस्तू (Engineering goods)
- धार्मिक वस्तू (Religious artifacts)
परदेशी मागणीचा अभ्यास कसा करावा
- लक्ष्य देशाच्या ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवर जाऊन तशाच उत्पादनांची मागणी व किंमत तपासा.
- भारतात व परदेशात आयोजित होणाऱ्या Trade Fairs, Buyer-Seller Meets, आणि Reverse Buyer-Seller Meets मध्ये सक्रियपणे सहभागी व्हा.
- आपल्या उत्पादनासाठी सर्वात योग्य बाजार विभाग (market segment) व वयोगट ओळखा.
नियामक आवश्यकता — एक्सपोर्ट पॉलिसी
निर्यात सुरू करण्यापूर्वी, तुमच्या उत्पादनाचा ITC(HS) कोड (Indian Tariff Classification, Harmonised System) माहीत असणे आवश्यक आहे — जो कस्टम्स (CBIC) किंवा DGFT च्या वेबसाइटवर शोधता येतो. याच्या आधारे उत्पादन मुक्त (Free), प्रतिबंधित (Restricted), की निषिद्ध (Prohibited) आहे हे ठरवता येते.
जर एखादे उत्पादन ITC(HS) 2022 च्या एक्सपोर्ट पॉलिसी शेड्यूल-II मध्ये विशेषतः नमूद केलेले नसेल, तर ते मुक्तपणे निर्यात करता येते.
यासाठी Export Authorisation आवश्यक असते; केवळ ठराविक प्रक्रिया/अटींनुसारच निर्यात करता येते. या श्रेणीत मर्यादित वस्तूच येतात.
या वस्तूंची अजिबात निर्यात करता येत नाही — उदा. वन्यप्राण्यांचे अवयव, आण्विक साहित्य इ. सरकार वेळोवेळी अशा वस्तूंची अधिसूचना जारी करते.
ITC(HS) कोड कसा वाचावा
ITC(HS) कोड हा 8-अंकी असतो. पहिले 2 अंक "Chapter" दर्शवतात (उदा. मसाल्यांसाठी 09), पुढील 2 अंक "Heading", नंतरचे 2 अंक "Sub-heading" आणि शेवटचे 2 अंक भारतासाठी विशिष्ट "Tariff item" दर्शवतात. योग्य कोड निवडल्यास योग्य कस्टम ड्युटी, निर्यात प्रोत्साहन योजना (जसे RoDTEP) व परवाना आवश्यकता लागू होते. चुकीचा कोड वापरल्यास शिपमेंट कस्टम्समध्ये अडकू शकते किंवा दंड होऊ शकतो. विद्यार्थ्यांना DGFT च्या "ITC-HS Code Search" या ऑनलाइन साधनाचा सराव करून दाखवा.
निर्यात प्रोत्साहन योजना (Export Incentive Schemes)
योग्य ITC(HS) कोड निवडल्यानंतर, निर्यातदार खालील सरकारी योजनांचा लाभ घेऊ शकतो — विद्यार्थ्यांना हे स्पष्ट करा की या योजना थेट रोख परतावा किंवा शुल्क सवलत देतात, त्यामुळे यांची माहिती नसणे म्हणजे नफा गमावणे:
RoDTEP
Remission of Duties and Taxes on Exported Products — शिपिंग बिलात दावा नोंदवल्यास मिळणारे, हस्तांतरणीय (transferable) e-scrips स्वरूपातील शुल्क परतावा; उत्पादनावर आधीच भरलेले embedded taxes परत मिळतात.
Duty Drawback
निर्यात केलेल्या उत्पादनाच्या निर्मितीत वापरलेल्या आयातित / देशांतर्गत कच्च्या मालावर भरलेले कस्टम व एक्साइज ड्युटी परत मिळण्याची योजना.
Interest Equalisation Scheme
MSME निर्यातदारांना प्री & पोस्ट-शिपमेंट रुपी एक्सपोर्ट क्रेडिटवर व्याजदरात सवलत — कार्यशील भांडवलाचा खर्च कमी करण्यासाठी.
When & Where to Sell — Key Regions
एखादा प्रदेश निवडण्यापूर्वी, वयोगट/प्रदेशानुसार मागणीचे विभाजन, सांस्कृतिक प्राधान्ये आणि हंगामी कल समजून घ्या. खाली 4 प्रमुख ई-कॉमर्स-केंद्रित प्रदेश दिले आहेत (बाजार आकार, ऑनलाइन खरेदीदार, वार्षिक दरडोई ई-कॉमर्स खर्च):
भारतीय डायस्पोरा व जागतिक विक्री कार्यक्रम
परदेशात राहणारे भारतीय वंशाचे लोक (Persons of Indian Origin) हे हस्तकला, खाद्य उत्पादने, धार्मिक/सण-वस्तू आणि भारतीय शैलीतील पोशाख यांसारख्या उत्पादनांसाठी एक मजबूत लक्ष्य गट आहेत. (स्रोत: परराष्ट्र मंत्रालय)
International Sales Season Trends
| Event | Period | Markets |
|---|---|---|
| New Year's Day | 1st January | Worldwide |
| Valentine's Day | 14th February | Worldwide |
| Mother's Day | 2nd Sunday of May | Worldwide |
| Jour XXL | 1st May | France |
| Father's Day | 3rd Sunday of June | Worldwide |
| Halloween | 31st October | USA, Canada, Mexico |
| Single's Day | 11th November | China, South-East Asia, EU |
| Black Friday Sale | 24th November | USA, Canada, EU, Australia, UK, Africa, S. America |
| Cyber Monday | Monday after Thanksgiving | USA, Canada, EU, Australia, UK, Africa, S. America |
| El Buen Fin | 3rd Monday of November | Mexico & Latin America |
| Boxing Day Sale | 26th December | USA, Canada, EU, Australia, UK, Africa |
Indian & International Festivals
| Festival | Period |
|---|---|
| Diwali | October – November |
| Raksha Bandhan | October – November |
| Holi | March – April |
| Ganesh Chaturthi | September – November |
| Eid-al-Fitr | Currently April (varies yearly) |
| Eid-al-Adha (Bakr-Eid) | Currently June (varies yearly) |
| Easter | March – April |
| Chinese New Year | 21 Jan – 20 Feb |
| Thanksgiving | 4th Thursday of November |
| Christmas | 25th December |
| Ochugen (Japan) | July – August |
Pricing Strategies
A clear, dynamic pricing strategy is essential before entering any market — it determines both sales and profits while keeping you competitive.
| Strategy | Description |
|---|---|
| Cost-based | Setting price by adding a margin to the total cost of goods — simple, and an ideal first step for new E-Commerce businesses. |
| Price Skimming | New products are priced high initially (to recover promotion expenditure), then lowered as competition emerges. Ideal for innovative products or untapped markets. |
| Penetration-based | Prices are kept low to gain a foothold in a highly competitive market and build a customer base — early discounts are a common example. |
| Market/Competitor-based | Pricing based on competitor/overall market pricing to stay in sync with demand — ideal for heavily competitive markets and generic products. |
| Charm Pricing | Making the price more appealing — e.g. $9.99 instead of $10, or displaying a slashed original price next to the discounted price. |
| Anchor Pricing | Pricing an item relative to its initial price point or a similar item — e.g. setting a higher price first then discounting it, or pricing an upscale version significantly higher to direct attention to it. |
Catalogue Design & Social E-Commerce
An online catalogue works like a shop window. A visually appealing catalogue draws buyer attention and helps build a strong customer base.
4 Pillars of a Good Catalogue
- Simple, SEO-friendly descriptions — informative, keyword-rich so search engines rank them.
- Sharp, clear images — features like 360° product views improve appeal.
- Functional layout — minimal navigation, serialised listings, grouping similar products together.
- FAQs — chat-based or pre-documented, covering what the description doesn't.
Steps to Build a Catalogue
Sign Up
Register on a catalogue website.
Enter Details
Name, category, description, price, and high-quality images.
Save & Download
Confirm and download the catalogue for use across sites or social E-Commerce.
Social E-Commerce (Facebook, WhatsApp Business, Instagram, Telegram)
Business Account
Register and complete your Business Profile, including contact details.
Get Approved
Comply with trustworthiness policies; verify your domain to boost authenticity and reach.
List/Catalogue
Use the Catalogue Manager Tool to add images, title, price, description; categorise carefully.
Checkout Setup
Set up a checkout account so buyers can purchase from listings.
Upload Content
Post quality content regularly — key to building reach and visibility.
Key Documentation Requirements
General documentation every exporter needs (product-specific requirements may apply separately):
PAN
Needed to establish a firm (proprietorship, partnership, LLP, Limited company, Trust, Society, etc.) and to obtain a PAN in that firm's name.
GSTIN
A GST number is required to export from India. See services.gst.gov.in for details.
IEC (Importer-Exporter Code)
A key business identification number — no export or import can happen without quoting the IEC. The process is fully online; apply on the DGFT website.
Bank Account & AD Code
An Indian bank account in the firm's name is required; note the Authorised Dealer (AD) code of the concerned bank branch.
RCMC (Optional but Recommended)
Registration-cum-Membership Certificate from the relevant Export Promotion Council (e.g. EPCH for handicrafts, APEDA for agri/food) — needed to claim RoDTEP, duty drawback, and FTA-linked benefits.
ITC(HS) / HSN Code
Look up your product's 8-digit code on the DGFT or CBIC portal before listing — it determines duty, incentive eligibility, and any restrictions.
सोपे नमुने — Commercial Invoice & Packing List
दोन्ही डॉक्युमेंट्स प्रत्येक शिपमेंटसोबत लागतात. विद्यार्थ्यांना खरा फॉर्मॅट "दिसावा" यासाठी हे सोपे नमुने वापरा — प्रत्यक्ष निर्यातीत हे Excel/Word टेम्प्लेटमध्ये भरले जातात.
1. Commercial Invoice — आवश्यक रकाने
| Field | उदाहरण मूल्य (Sample) |
|---|---|
| Invoice No. & Date | INV/2026/0142 — 12 Sep 2026 |
| Exporter (Name, Address, IEC, GSTIN) | Meera Handicrafts, Kolhapur, IEC: AAXXX1234X, GSTIN: 27XXXXX0001Z5 |
| Consignee (Buyer) Name & Address | John Smith, 220 Maple St, Austin, TX, USA |
| Country of Origin / Final Destination | India / USA |
| HSN / ITC(HS) Code | 64029900 |
| Description of Goods | Handcrafted Leather Kolhapuri Sandals — 1 pair |
| Quantity & Unit Price | 1 unit × $18.00 |
| Total Invoice Value & Currency | $18.00 USD |
| Terms of Trade (Incoterm) | DDP (Delivered Duty Paid) |
| Mode of Shipment | Courier (Air) |
| Declaration | "We hereby certify that the above information is true and correct." |
2. Packing List — आवश्यक रकाने
| Field | उदाहरण मूल्य (Sample) |
|---|---|
| Invoice Reference No. | INV/2026/0142 |
| Package No. | 1 of 1 |
| Gross Weight / Net Weight | 0.42 kg / 0.35 kg |
| Dimensions (L × W × H) | 28 cm × 18 cm × 9 cm |
| Contents Summary | 1 pair Kolhapuri sandals, tissue-wrapped, in branded box |
E-Commerce Platform Onboarding — Fee Structure
Global platforms (Amazon, eBay, Alibaba, etc.) typically charge these fees when you onboard — make sure students understand each clearly:
| Fee Type | Details |
|---|---|
| Referral Fee | Charged as a percentage of the sale made on any product. |
| Closing Fee | Charged in addition to the Referral Fee, based on the product price. |
| Shipping Fee | Incurred for delivering the order through any channel. |
| Platform Logistic Service Fee | For picking, packing, delivering, and storing orders. |
| Cataloguing Fee | For using the platform's cataloguing services. |
स्टेप-बाय-स्टेप — प्रमुख ग्लोबल प्लॅटफॉर्मवर नोंदणी
प्रत्येक प्लॅटफॉर्मची नोंदणी प्रक्रिया थोडी वेगळी असते — पण सर्वांना समान कागदपत्रे (PAN, GSTIN, IEC, बँक तपशील) आधीच तयार लागतात. विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष स्क्रीन शेअर करून हे स्टेप्स दाखवा. टीप: प्लॅटफॉर्म्स त्यांचे UI व अटी वेळोवेळी बदलतात, त्यामुळे नेहमी अधिकृत वेबसाइटवरील सद्यस्थिती तपासा — खाली दिलेला क्रम सर्वसाधारण (generic) प्रक्रिया समजावण्यासाठी आहे.
🅰️ Amazon Global Selling — नोंदणी प्रक्रिया
Apply Online
sell.amazon.in वरील "Global Selling" पर्याय निवडा; ईमेल/मोबाइलने खाते तयार करा.
Choose Marketplace
लक्ष्य देश निवडा (US, UK, EU, इ.) व Professional selling plan निवडा.
Business Details
GSTIN, PAN, IEC व व्यवसायाचा पत्ता एंटर करा.
Identity Verification
Amazon चे KYC पूर्ण करा — कागदपत्रे अपलोड करा किंवा व्हिडिओ कॉल व्हेरिफिकेशन द्या.
Bank / Payment Setup
आंतरराष्ट्रीय पेमेंट प्राप्तीसाठी बँक खाते किंवा Amazon Currency Converter for Sellers लिंक करा.
Tax Interview
अमेरिकेत विकत असल्यास आवश्यक असणारा W-8BEN सारखा टॅक्स फॉर्म ऑनलाइन भरा.
Create Listings
Title, images, bullet points, price व category टाकून उत्पादन लिस्ट करा.
Choose Fulfilment
FBA (Fulfilment by Amazon) किंवा FBM (Fulfilled by Merchant) निवडा.
Go Live
लिस्टिंग पब्लिश करा — ऑर्डर्स येण्यास सुरुवात होते.
🅴 Etsy — नोंदणी प्रक्रिया
Etsy विशेषतः handmade, vintage (20+ वर्षे जुन्या) व craft supplies उत्पादनांसाठी आहे — कारागीर व हस्तकला विक्रेत्यांसाठी उत्तम पर्याय.
Create Account
etsy.com/sell वर ईमेल किंवा Google/Facebook ने खाते सुरू करा.
Shop Preferences
भाषा, देश व चलन (currency) निवडा.
Shop Name
युनिक व ट्रेडमार्क-मुक्त शॉप नाव ठरवा.
First Listing
फोटो, वर्णन, किंमत, मटेरियल व शिपिंग प्रोफाइल टाकून किमान एक लिस्टिंग तयार करा.
Payment Setup
भारतातून विकणाऱ्यांसाठी Etsy Payments थेट उपलब्ध नसल्याने, बहुतेक विक्रेते Payoneer किंवा PayPal जोडतात.
Billing Setup
Listing fee ($0.20/लिस्टिंग), transaction fee % व payment processing fee समजून घ्या.
Publish Shop
शॉप व पहिली लिस्टिंग लाइव्ह करा — खरेदीदारांना दिसू लागते.
🅱️ eBay — नोंदणी प्रक्रिया
Create Account
ebay.com वर Business account म्हणून नोंदणी करा (GST-नोंदणीकृत विक्रेत्यांसाठी आवश्यक).
Business Verification
GSTIN, PAN व व्यवसाय तपशील सबमिट करा.
Payment Linking
Payout साठी बँक खाते किंवा Payoneer जोडा (eBay Managed Payments).
Create Listing
Category, फोटो, title, वर्णन व किंमत (Auction किंवा Buy-It-Now) टाका.
Enable Global Shipping
eBay International Shipping / Global Shipping Program (GSP) सुरू करा — कस्टम्स कागदपत्रे eBay सांभाळते.
Go Live
Seller Hub मधून ऑर्डर्स व परफॉर्मन्स ट्रॅक करा.
इतर ग्लोबल प्लॅटफॉर्म्स — थोडक्यात
Walmart Marketplace
आमंत्रण-आधारित/अर्ज-आधारित प्रवेश; अनेक भारतीय विक्रेते aggregator किंवा US entity मार्फत जोडले जातात.
Flipkart Global / Wishlink
Flipkart च्या export प्रोग्रामद्वारे भारतीय विक्रेते Middle East सारख्या बाजारांत थेट विकू शकतात.
Noon (Middle East)
UAE/सौदी बाजारपेठेसाठी लोकप्रिय; noon.com/partners वर विक्रेता नोंदणी.
Alibaba.com
B2B बल्क ऑर्डर्ससाठी; "Verified Supplier" प्रोफाइल तयार करावे लागते — किरकोळ (retail) ऐवजी घाऊक विक्रीसाठी उत्तम.
AliExpress
B2C, प्रामुख्याने चिनी विक्रेत्यांचे वर्चस्व असलेले प्लॅटफॉर्म; प्रवेश स्पर्धात्मक पण शक्य.
Own Website (Shopify/WooCommerce)
प्लॅटफॉर्म फी नाही, पण मार्केटिंग व पेमेंट गेटवे (Wise, PayPal, Razorpay) स्वतः सांभाळावे लागते.
Platform Comparison — कोणता निवडावा?
| Platform | Best For | Entry Difficulty | India-Friendly Payments |
|---|---|---|---|
| Amazon Global Selling | सर्व श्रेणी, मोठा प्रेक्षकवर्ग | Medium | Amazon Currency Converter |
| Etsy | Handmade, vintage, हस्तकला | Easy | Payoneer / PayPal |
| eBay | Auction + fixed-price, वैविध्यपूर्ण उत्पादने | Medium | eBay Managed Payments / Payoneer |
| Alibaba.com | B2B घाऊक ऑर्डर्स | Medium–Hard | Trade Assurance / Wire Transfer |
| Own Website | ब्रँड नियंत्रण, उच्च मार्जिन | Hard (मार्केटिंग स्वतः करावी लागते) | Wise / Razorpay / PayPal |
लाइव्ह डेमो असाइनमेंट
विद्यार्थ्यांना जोड्यांमध्ये विभागा — प्रत्येक जोडीला एक प्लॅटफॉर्म द्या (Amazon/Etsy/eBay). त्यांना प्रत्यक्ष त्या प्लॅटफॉर्मच्या seller-signup पानावर जाऊन (खाते पूर्ण न करता) कोणती माहिती विचारली जाते याची यादी बनवायला सांगा, आणि वर्गासमोर 2 मिनिटांत सादर करायला सांगा. यामुळे प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो.
Logistics Providers — 4 Types
Cross-border E-Commerce logistics involve both business operations and border-crossing procedures. Fast delivery and reliable customs clearance on both ends are key.
1. E-Commerce Affiliate Fulfilment
- Inventory managed through warehousing services
- Integrated pickup & delivery
- Returns covered
- Exporter bears the risk of unsold inventory
2. International Logistics Service Providers
- Doorstep pickup & delivery
- Special packages for high-frequency shipping
- Returns covered
3. Postal Service
- Shipping in collaboration with the International Postal Union
4. 4PL Logistics Providers
- Multiple courier options
- Doorstep pickup & delivery
- Returns covered
Postal Service Comparison Table
| Service | Weight Limit | Countries Covered | Compensation |
|---|---|---|---|
| International Speed Post (EMS) | 35 Kg or destination country limit, whichever lower | 100+ | Up to 130 SDR (~₹13,000) or content value, whichever less, + postage |
| International Reg. Small Packet | Up to 2 Kg | 200+ | Up to 30 SDR (~₹3,000) or content value, whichever less, + postage |
| International Air Parcels | 20 Kg or destination country limit, whichever lower | 200+ | Up to 40 SDR (~₹4,000)/parcel + 4.5 SDR (~₹450)/kg, or content value, whichever less, + postage |
| International Tracked Packet (ITPS) | 2 Kg | 40+ | Up to ₹1,000 or content value, whichever less |
Exports Through the Postal Route
Register
Register with the Department of Posts using IEC, GSTIN, and the bank's AD Code.
Choose PBE Form
PBE III (E-Commerce exports) or PBE IV (exports other than E-Commerce).
Fill PBE Online
Complete the Postal Bill of Export with correct data; upload the invoice and other documents.
Generate Label
The system generates an online harmonized label with a barcode — attach it to the article.
Induct at DNK
Induct the shipment at the nearest Dak Niryat Kendra or International Business Center.
Customs Clearance
Customs assesses & clears online; respond online if any query is raised.
Let Export Order
After clearance, download the "Let Export Order" from your account.
Exports Through the Courier Route
The Courier Shipping Bill (CSB) is the main document in the courier export process, filed on the Express Cargo Clearance System (ECCS) website.
CSB Form Types
- CSB-4 — exports under ₹50,000 (samples / non-commercial value)
- CSB-5 — exports under ₹10,00,000 (commercial shipments)
Process Flow
- Gather documents: GST details, IEC, AD code, and HSN code
- Create a detailed invoice with itemized pricing
- Check eligibility for benefits under Government of India schemes
- Prepare shipment details (product description, quantity, value, recipient info)
- Provide details to an ECCS-notified authorised courier (product info, GST, IEC, HSN, AD code)
- Provide shipment details for GST compliance
- Ensure all information and documents are in order before the courier ships
Handling Returns & Rejections
The Courier Imports and Exports (Electronic Declaration & Processing) Amendment Regulations, 2022 introduced provisions to make returns easier for E-Commerce exporters.
- A Courier Bill of Entry for re-import is filed for the same IEC holder and at the same international courier terminal where the original CSB was filed.
- The return transaction is initiated by the same consignee to whom the item was exported, on the same E-Commerce platform (via a courier agent).
- The image of the E-Commerce platform's return confirmation page is uploaded to ECCS while filing the Courier Bill of Entry.
- The reason for re-import is stated in the Courier Bill of Entry; the item is re-imported with its original packing.
- Jewellery re-import has specific provisions, but there is no specific exemption on import duty — exemption is governed by Customs Notification 45/2017 (dated 30.06.2017).
- If the product could not clear Customs for import into the buyer's country, the buyer-country's logistics provider may also initiate the return.
Selecting the Right Payment Method
Payment settlement falls into 3 broad categories:
E-Commerce Platform Payments
A platform's own integrated payment service (e.g. Amazon, eBay, Alibaba).
Online Payment Gateways
Providers like PayPal, Stripe, BillDesk, Wise, WorldRemit, Payoneer, Razorpay, Remitly.
Money Transfer Agents
International money transfer services like MoneyGram, Western Union.
What to Check When Choosing a Payment Service
Payoneer / Wise खाते — सोपी Step-by-Step Process
Etsy, eBay व इतर अनेक प्लॅटफॉर्म भारतीय बँकेत थेट पैसे पाठवत नाहीत — त्यासाठी Payoneer किंवा Wise सारखे मध्यस्थ खाते लागते. ही प्रक्रिया एकदाच करावी लागते व साधारण 3-5 दिवसांत पूर्ण होते.
Sign Up
payoneer.com वर ईमेलने मोफत खाते उघडा.
Business Details
व्यवसायाचे नाव, देश, PAN व GSTIN एंटर करा.
ID Verification
Aadhaar/Passport सारखा ID प्रूफ अपलोड करा — 1-3 दिवसांत मंजुरी मिळते.
Link Indian Bank
ज्या भारतीय बँक खात्यात पैसे withdraw करायचे आहेत ते खाते जोडा.
Get Receiving Accounts
USD, EUR, GBP साठी स्थानिक receiving account नंबर आपोआप मिळतात.
Link to Marketplace
हेच receiving account नंबर Etsy/eBay/Amazon च्या payment सेटिंगमध्ये टाका.
Receive & Withdraw
ग्राहकाचे पेमेंट Payoneer मध्ये जमा होते; तिथून ठराविक शुल्कासह भारतीय बँकेत withdraw करा.
RBI Guidelines — Realisation & Compliance
Period of Realisation
- Export value must be realised & repatriated to India within 9 months of the export date.
- For goods exported to a warehouse outside India, the proceeds must be realised within 15 months of the shipment date.
- AD Category-I banks may extend the payment period up to 6 months at a time, regardless of invoice value, subject to certain conditions.
Manner of Receipt
- Follow the Foreign Exchange Management (Manner of Receipt & Payment) Regulations, 2016.
- Online Payment Gateway Service Providers (OPGSPs) are available only for export of goods of value not exceeding $10,000.
"Write-Off" of Unrealised Export Bills
| Particulars | Limit (%) | Relation To |
|---|---|---|
| Self-write-off (other than Status Holder Exporter) | 5% | Total export proceeds realised in the preceding calendar year |
| Self-write-off by Status Holder Exporter | 10% | Same as above |
| Write-off by AD Category-1 Bank | 10% | Same as above |
EDPMS
Export Data Processing and Monitoring System — an online module for Indian banks to record exporters' inward trade remittances. Courier exports are registered under EDPMS, but exports through the Postal Route are not currently updated in EDPMS.
e-BRC
Electronic Bank Realisation Certificate — generated by banks for purposes specified under the Foreign Trade Policy. The system is being revamped to add a self-certification option.
Opening/Hiring Warehouses Abroad
- The applicant's export outstanding must not exceed 5% of exports made during the previous financial year.
- The applicant must have a minimum export turnover of USD 100,000 during the last financial year.
Filing IGST Refunds (Courier / Postal Exports)
Exporters are eligible for a refund of any IGST paid on their E-Commerce exports.
Shipping Bill Copy
Ensure invoice number, port code, etc. are accurately filled out.
GSTR-1 Form
File on the GST portal; locate and select "Table-6A" for export consignment details.
Table-6A Details
Invoice number, port, shipping bill details, etc.
Revision Flashcards — Use in Class
Click a card to reveal the answer. Use this on a projector for a live quiz with students.
केस स्टडी — मीराचा एक्सपोर्ट प्रवास
कोल्हापूरची हस्तकला कारागीर मीरा, चामड्याच्या कोल्हापुरी चप्पल व पिशव्या बनवते. आतापर्यंत ती फक्त स्थानिक बाजारात विकत होती. वर्गात हा संपूर्ण प्रवास टप्प्याटप्प्याने दाखवा — प्रत्येक टप्पा वर दिलेल्या संबंधित मॉड्यूलशी जोडलेला आहे, त्यामुळे विद्यार्थी संपूर्ण चित्र एकत्र जोडू शकतील.
उत्पादन व बाजार निवड
मीरा ठरवते की कोल्हापुरी चप्पल हे भारताचे बलस्थान क्षेत्र (leather & handicrafts) आहे. GI टॅगमुळे तिच्या उत्पादनाला आंतरराष्ट्रीय विश्वासार्हता मिळते.
ITC(HS) कोड तपासणी
ती DGFT च्या वेबसाइटवर चामड्याच्या पादत्राणांचा 8-अंकी ITC(HS) कोड शोधते — उत्पादन "मुक्त" (Free) श्रेणीत आहे, त्यामुळे कोणतीही विशेष परवानगी लागत नाही.
लक्ष्य बाजार निवड
अमेरिकेतील भारतीय डायस्पोरा (4 दशलक्ष+) आणि सण-हंगामातील मागणी (Diwali, Christmas) लक्षात घेऊन ती USA + UK ला लक्ष्य करते.
कागदपत्रे तयार करणे
PAN → GSTIN → बँक खाते व AD Code → IEC या क्रमाने ती नोंदणी पूर्ण करते; निर्यात प्रोत्साहन योजनांसाठी EPCH कडून RCMC सुद्धा मिळवते.
कॅटलॉग व प्लॅटफॉर्म
ती Amazon Global Selling वर नोंदणी करते, SEO-फ्रेंडली वर्णन व 360° फोटो असलेला कॅटलॉग तयार करते.
किंमत निश्चिती
खाली दिलेल्या कॅल्क्युलेटरचा वापर करून ती कॉस्ट-बेस्ड पद्धतीने योग्य विक्री किंमत ठरवते, जेणेकरून फी व मार्जिन दोन्ही सांभाळले जातील.
पहिली ऑर्डर व शिपिंग
पहिली ऑर्डर ₹8,000 किमतीची असल्याने ती CSB-5 अंतर्गत ECCS-नोंदणीकृत कुरियरमार्फत पाठवते; HSN, IEC, AD कोड कुरियरला देते.
पेमेंट प्राप्ती
ग्राहकाचे पेमेंट Payoneer मार्फत तिच्या बँक खात्यात येते; ती मध्य-बाजार दराशी तुलना करून सर्वात कमी शुल्क असलेला पर्याय आधीच निवडलेला असतो.
अनुपालन (Compliance)
निर्यात तारखेपासून 9 महिन्यांच्या आत पेमेंट भारतात परत आले आहे याची ती बँकेकडून खात्री करते — EDPMS मध्ये आपोआप नोंद होते.
IGST परतावा दावा
GSTR-1 च्या Table-6A मध्ये शिपिंग बिलाचे तपशील भरून ती भरलेल्या IGST चा परतावा मिळवते — तिचा एक्सपोर्ट सायकल पूर्ण होतो.
शब्दकोश — महत्त्वाच्या संज्ञा
वर्गात चटकन संदर्भासाठी वापरा — टाइप करून शोधा (उदा. "IEC" किंवा "पेमेंट").
इंटरॅक्टिव्ह किंमत कॅल्क्युलेटर
कॉस्ट-बेस्ड प्रायसिंग (Module 02) प्रत्यक्षात कसे काम करते हे विद्यार्थ्यांना दाखवण्यासाठी हे लाइव्ह टूल वापरा — आकडे बदला आणि विक्री किंमत लगेच अपडेट होताना पाहा.
ऑनलाइन क्विझ — तुमची तयारी तपासा
12 प्रश्नांची ग्रेडेड क्विझ — प्रत्येक उत्तरानंतर लगेच स्पष्टीकरण मिळेल. शेवटी एकूण गुण व सविस्तर रिव्ह्यू दिसेल. वर्गात प्रोजेक्टरवर live घेण्यासाठी योग्य.